Plan D is de typeaanduiding voor een serie getrokken rijtuigen die tussen 1950 en 1987 werd ingezet door de Nederlandse Spoorwegen.
Ontwikkeling en bedrijf
In 1949 besloot de NS het materieelpark aan te vullen met rijtuigen Plan D. De rijtuigen werden gebouwd door Werkspoor en Beijnes en omvatte 20 stuks AB rijtuigen met eerste en tweede klasse indeling, 40 stuks C rijtuigen met derde klasse zitplaatsen en 10 RD rijtuigen met een restauratie en bagageafdeling. De indeling kwam grotendeels overeen met de in 1940 gebouwde Bolkop rijtuigen, maar hadden een coupé minder. De draaistellen waren van een ander ontwerp, van het type "S".
De rijtuigen werden in 1950 en 1951 in dienst gesteld en werden geleverd in een turkoise kleurstelling, welke erg gevoelig bleek voor vervuiling en verkleuring. Na enkele jaren dienst, werden de rijtuigen daarom in het berlijns blauw geschilderd.
De rijtuigen zijn 22.650 mm lang, wegen 47-48 ton. De AB rijtuigen boden plaats aan 12 zitplaatsen 1e klas en 36 zitplaatsen 2e klas. De C rijtuigen boden plaats aan 72 zitplaatsen 3e klas.
Met uitzondering van de RD rijtuigen, werden de Plan D rijtuigen in de periode 1974-1978 ter zijde gesteld. Door de toegenomen capaciteitsvraag op de verbinding Amsterdam – Brussel, werden na een succesvolle proefrit in 1974, 8 RD rijtuigen omgebouwd tot stuurstandrijtuig voor Beneluxtreinen in trek-duwbedrijf. Deze werden nog tot 1987 gebrijkt, waarna ze afgelost werden door nieuw gebouwde rijtuigen.
De rijtuigen werden veelal getrokken door locomotieven van de 1100, 1200 en 1300 series.
Er zijn 6 rijtuigen van de Plan D serie bewaard gebleven, waarvan er 2 in Het Spoorwegmuseum in Utrecht staan en 3 in het bezit zijn van de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij (VSM) en 1 in het bezit van de vereniging tot Behoud van Spoorwegmaterieel Haarlem (BSH) te Haarlem.
Rijtuig AB 7704 is bewaard gebleven en in het bezit van de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij (VSM).
Rijtuig AB 7705 is bewaard gebleven en in het bezit van de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij (VSM).
Rijtuig AB 7709 is bewaard gebleven en staat in Het Spoorwegmuseum te Utrecht.
Rijtuig C 7838 is bewaard gebleven en in het bezit van de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij (VSM).
Rijtuig RD 7658 is bewaard gebleven en in het bezit van de vereniging tot Behoud van Spoorwegmaterieel Haarlem (BSH)
Rijtuig RD 7659 is bewaard gebleven en staat in Het Spoorwegmuseum te Utrecht.
